Ο συνδυασμός του EMDR με το IFS (Internal Family Systems): μια σύγχρονη προσέγγιση στη θεραπεία του τραύματος

Παρότι οι θεραπευόμενοι μας προσεγγίζουν  συχνά με ένα ξεκάθαρο αρχικό αίτημα να δουλέψουν τις τραυματικές τους εμπειρίες με τη μέθοδο EMDR, στην κλινική πράξη σπανίως μπορούμε να προχωρήσουμε σε κάτι τέτοιο άμεσα και απρόσκοπτα.

Πολλές φορές, ενώ μία πλευρά του εαυτού του θεραπευόμενου επιθυμεί να προχωρήσει, άλλες πλευρές διστάζουν, φοβούνται ή παρεμβαίνουν προστατευτικά. Αυτές οι «αντιφατικές» αντιδράσεις δεν αποτελούν αντίσταση στη θεραπεία, αλλά έκφραση του τρόπου με τον οποίο το ψυχικό σύστημα έχει οργανωθεί για να διατηρείται ασφαλές.

Η «συνάντηση» της ψυχοθεραπείας EMDR με τις θεραπευτικές προσεγγίσεις που δουλεύουν με τις πλευρές του εαυτού (Ego State Therapies), όπως το μοντέλο Internal Family Systems (IFS), προσφέρει ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτή η πολυφωνία μπορεί να αναγνωριστεί και να αποτελέσει εργαλείο για πιο βαθιά και ουσιαστική θεραπευτική δουλειά.

Τι είναι το μοντέλο Internal Family Systems (IFS)

Το IFS (Internal Family Systems) αποτελεί ένα σύγχρονο ψυχοθεραπευτικό μοντέλο που αντιλαμβάνεται την ψυχική ζωή ως ένα δυναμικό σύστημα από διαφορετικές «πλευρές» ή μέρη του εαυτού. Κάθε πλευρά αναπτύσσεται μέσα από τις εμπειρίες ζωής και αναλαμβάνει έναν συγκεκριμένο ρόλο, συχνά προστατευτικό, με στόχο τη διατήρηση της ψυχικής ισορροπίας και της επιβίωσης του ατόμου. Ορισμένες πλευρές είναι αφοσιωμένες στην πρόληψη του πόνου μέσω ελέγχου ή αποφυγής, ενώ άλλες «κουβαλούν» την ευαλωτότητα και τα δύσκολα συναισθήματα που συνδέονται με τραυματικές εμπειρίες. Κεντρική θέση στο μοντέλο κατέχει η έννοια του «Εαυτού», μιας εσωτερικής κατάστασης ηρεμίας, περιέργειας και συμπόνοιας, από την οποία καθίσταται δυνατή η κατανόηση και η σταδιακή αποκατάσταση της ισορροπίας ανάμεσα στις πλευρές του εαυτού.

Η εσωτερική ασφάλεια ως απαραίτητη προϋπόθεση για τη χρήση του  EMDR

Η θεραπεία EMDR είναι γνωστή για την αποτελεσματικότητά της στην επεξεργασία τραυματικών αναμνήσεων. Ωστόσο, η δυνατότητα να προχωρήσουν θεραπευτής με θεραπευόμενο στην επεξεργασία δύσκολων αναμνήσεων με EMDR, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο το εσωτερικό σύστημα αισθάνεται αρκετά ασφαλές ώστε να επιτρέψει την πρόσβαση στο τραυματικό υλικό

Ειδικά σε περιπτώσεις αναπτυξιακού ή σύνθετου τραύματος, προστατευτικές πλευρές του εαυτού μπορεί να ενεργοποιούνται έντονα, εμποδίζοντας, διακόπτοντας ή περιορίζοντας τη διαδικασία.

Όταν η ανάδυση αυτών των προστατευτικών πλευρών προσεγγίζεται ως χρήσιμη πληροφορία για τη δομή του εσωτερικού κόσμου του θεραπευόμενου και τους τρόπους που έχει μάθει να ανταπεξέρχεται στις δυσκολίες της ζωής, ανοίγεται ένας διαφορετικός δρόμος για να προχωρήσουμε θεραπευτικά.

Η συμβολή του IFS (Internal Family Systems)

Με βάση το μοντέλο IFS, παρέχεται «χώρος» στις πλευρές του εαυτού που φοβούνται, πασχίζουν να κρατούν τον έλεγχο, αποφεύγουν τη συναισθηματική εγγύτητα ή αποτρέπουν την πρόσβαση στα συναισθήματα, να εκφράσουν τις επιφυλάξεις τους και να τεκμηριώσουν τον προστατευτικό τους ρόλο. Η έκφραση σεβασμού σε αυτά τα κομμάτια του εαυτού, των οποίων η συμβολή έχει υπάρξει καίρια για την ως τώρα επιβίωση του ατόμου, και η σταδιακή εξασφάλιση της «άδειάς» τους, αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου να προχωρήσουμε σε εργασία με τις πιο τραυματισμένες, παιδικές συνήθως, πλευρές με EMDR.

Σκοπός μας δεν είναι να σπεύσουμε να δουλέψουμε το τραυματικό υλικό, παρακάμπτοντας τους εσωτερικούς προστάτες, αλλά να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες ώστε το σύστημα να επιτρέψει την επεξεργασία, χωρίς κίνδυνο συναισθηματικού πλημμυρίσματος ή αποσύνδεσης.

Με βάση την κλινική μου εμπειρία, όταν αυτές οι προστατευτικές πλευρές αισθανθούν ότι ακούγονται και γίνονται κατανοητές, συχνά μετακινούνται από μια θέση άμυνας σε μια θέση συνεργασίας, επιτρέποντας στη θεραπευτική διαδικασία να προχωρήσει με μεγαλύτερη σταθερότητα.

Τι κερδίζουμε λοιπόν μέσα από το συνδυασμό του EMDR με το IFS 

Όταν η ψυχοθεραπεία EMDR εμπεριέχει την οπτική των «πλευρών του εαυτού»:

• παρέχεται σεβασμός στο ρυθμό του ψυχικού συστήματος του θεραπευόμενου

• διασφαλίζεται ότι η επεξεργασία του τραυματικού υλικού γίνεται μέσα σε συνθήκες σταθερότητας και ασφάλειας

• μειώνονται φαινόμενα  συναισθηματικής «υπερφόρτωσης» ή αποσύνδεσης,

• δίνεται δυνατότητα για «δομικές» αλλαγές, που αφορούν τις εσωτερικές σχέσεις ανάμεσα στις πλευρές του εαυτού

• προάγεται η συνεργασία ανάμεσα στις πλευρές του εαυτού, με αποτέλεσμα ο θεραπευόμενος να οδηγείται σταδιακά προς εσωτερική συνοχή και ειρήνη

Μια διαφορετική κατανόηση της θεραπευτικής διαδικασίας

Η σύνθεση της ψυχοθεραπείας EMDR με το IFS και άλλα θεραπευτικά μοντέλα που εργάζονται με τις πλευρές του εαυτού, αποτελεί κάτι πολύ πιο ουσιαστικό από το συνδυασμό τεχνικών.

To EMDR μας προσφέρει έναν μοναδικό τρόπο να επεξεργαστούμε εις βάθος το τραυματικό υλικό, ενώ η ματιά του IFS και γενικά των μοντέλων που επικεντρώνονται στις πλευρές του εαυτού βοηθά στη δημιουργία των κατάλληλων εσωτερικών συνθηκών ώστε η επεξεργασία να λάβει χώρα με ασφάλεια.

Έτσι, αντί να παρακάμπτουμε τους αμυντικούς μηχανισμούς του συστήματος, τους κάνουμε σύμμαχούς μας στην ψυχοθεραπεία, δημιουργώντας έτσι θεραπευτική αλλαγή που είναι πιο σταθερή, βαθιά και ενσώματη.

Βιβλιογραφία

Forgash, C., & Copeley, M. (Eds.). (2007). Healing the heart of trauma and dissociation with EMDR and ego state therapy. Springer Publishing.

Hart, K. (2025). Treating trauma with EMDR and IFS: A clinician's guide to integrating eye movement desensitization and reprocessing therapy with internal family systems. New Harbinger Publications.

Polidi, D. (Ed.). (2025). IFS-Informed EMDR: Creative and collaborative approaches. Routledge.

Schwartz, R. C. (1995). Internal Family Systems Therapy. Guilford Press.

Το άρθρο αυτό αφορά τη χρήση της ψυχοθεραπείας EMDR και του μοντέλου Internal Family Systems (IFS) στη θεραπεία τραύματος και σύνθετου τραύματος.